Cmentarz wojenny nr 118 Staszkówka
IV Okręg cmentarny - Łużna
Cmentarz wojenny nr 59 Przysłup
I Okręg cmentarny - Nowy Żmigród
Cmentarz wojenny nr 60 Przełęcz Małastowska
I Okręg cmentarny - Nowy Żmigród

Kierownicy artystyczni okręgów cmentarnych


I OKRĘG CMENTARNY - Nowy Żmigród - Dušan Jurkovič 

Wybitny słowacki architekt, urodził się w 1886 roku w Tura Luka. Absolwent Wiedeńskiej Kunstgewerbeschule. Budowniczy, działacz kulturalny i społeczny. Na początku 1915 roku został powołany jako "ochotnik pospolitego ruszenia" i skierowany do Oddziału Grobów Wojennych, w którym pełnił funkcję kierownika artystycznego I Okręgu cmentarnego "Nowy Źmigród". W czasie pełnienia funkcji kierownika zaprojektował i zrealizował około 35 cmentarzy. Postać niekonwencjonalna i najbardziej znana w środowisku artystycznym Oddziału Grobów Wojennych za najbardziej udane kompozycyjnie i krajoznawczo rozwiązania projektowe cmentarzy w Galicji Zachodniej. Oprócz projektów kompozycyjno - przestrzennych, projektował także elementy składowe nekropolii, a także detale wystroju (kilkanaście wersji drewnianych krzyży nagrobnych oraz duże krzyże kamienne centralne, pojedyńcze i w zespołach), które wykorzystano również w innych okręgach. Zaprojektowane krzyże wykonywane były głównie w materiale drewnianym, kamiennym oraz żeliwnym z palmetową dekoracją. Inspiracja słowackiego architekta wywodziła się głównie z budownictwa regionalnego oraz z niespotykanego wyczucia nastroju krajobrazu beskidzkiego. Oprócz projektów cmentarzy Dusan Jurkovic znany jest również z innych projektów takich jak:

  • domu Regionalnego w Skalicy (1905 r), 
  • pomnika nagrobnego Josefa Milislava Hurbana, 
  • pomnika Słowackiego Powstania Narodowego, wybudowanego w 1949 roku, przypominającego swym wyglądem niektóre kamienne cmentarze Jurkovica, 
  • rekonstrukcji kasztelu z przełomu XVI i XVII w. w Spiskim Szczawniku, 
  • opracowanym w 1933 roku lecz niezrealizowanym projekcie stacji koleii liniowej w Łomnicy Tatrzańskiej. Do końca swych dni brał udział w życiu zawodowym oraz twórczym. Zmarł w 1947 roku.

II OKRĘG CMENTARNY - Jasło - Johann Jäger

Niemiecki porucznik w stanie spoczynku, z wykształcenia inżynier budowlany. W kadrze Oddziału Grobów Wojennych wymieniony w grupie rzeźbiarzy. Był kierownikiem artystycznym II Okręgu jasielskiego od 25 lipca 1917 roku. Autor prawie wszystkich cmentarzy w podległym mu Okręgu. Jego dzieła nie należą do najlepszych osiągnięć twórczych i przez innych autorów są określane jako "typowo niemieckie", z tego względu są przeciwieństwem twórczości działającego w I Okręgu Dusana Jurkovica. Jest również autorem projektów małych drewnianych krzyży na kolumnowych cokołach wzorowanych na nagrobkach cmentarzy rumuńskich w Karpatach.

III OKRĘG CMENTARNY - Gorlice - Hans Mayr

Porucznik pospolitego ruszenia. Zasłyną jako architekt i inżynier budowlany. Studiował w Wiedniu, uczeń Otto Wagnera. Przed I wojną światową razem z Teodorem Mayerem prowadził firmę architektoniczną w Bielsku (Bielitz). Posiadał doświadczenie w projektowaniu, był bowiem autorem bielskiego cmentarza ewangelickiego. Był również twórcą projektu zespołu budynków, pasażu Komunalnej Kasy Oszczędności w Bielsku. W obydwu projektach zastosował elementy które w późniejszym czasie rozwinięte i w ulepszonej formie pojawiły się na galicyjskich cmentarzach.W KGA powierzono mu III Okręg Cmentarny Gorlice, również był autorem większości cmentarzy w XI Okręgu Cmentarnym Kraków. 

IV OKRĘG CMENTARNY - Łużna - Jan Szczepkowski / Johann Ritter von Szczepkowski

W dokumentacji KGA figuruje pod nazwiskiem Johann Ritter von Szczepkowski, architekt. Naprawdę był rzeźbiarzem, absolwentem Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanym, a następnie Wydziału Rzeźby krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Pobierał choć krótko naukę w Paryżu u Emila Bourdella i Augusta Rodina. Przed wojną był działaczem w ugrupowaniu "Sztuka" i Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana, a po wojnie Stowarzyszenia "Rym". Do wojska austriackiego powołany został pod koniec lipca 1914 roku. Brał udział w walkach na froncie do maja 1915 roku, gdy został ciężko ranny. Odznaczony Krzyżem Walecznych, awansował do stopnia porucznika oraz został kierownikiem artystycznym IV Okręgu Cmentarnego w Łużna.

 

V OKRĘG CMENTARNY - Pilzno - Gustav Rosmann

Studiował w Wiedniu u Otto Wagnera. Był kierownikiem artystycznym V Okręgu Cmentarnego Pilzno, którą tą funkcję sprawował do 1 czerwca 1917 roku. Niektóre z zaprojektowanych przez niego cmentarzy powstały przy współpracy z Michaelem Matscheko von Glassnerem. Projekty Rosmanna powstawały też w innych okręgach cmentarnych. Inne budowle zaprojektowane przez niego w czasie służby w KGA to kaplica na cmentarzu garnizonowym w Ołomuńcu oraz budowla przypominająca minaret w muzułmańskiej części cmentarza.

 

VI OKRĘG CMENTARNY - Tarnów - Heinrich Karl Scholz

Był rzeźbiarzem, w okresie 1900 do 1909 studiował w państwowej szkole zawodowej w Reichbergu (Liberec) a następnie naukę kontynuował w wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych. W tym czasie zaczął odnosić swoje pierwsze sukcesy - stworzył kamienną statuetkę Madonny na fronton nowego kościoła w Raspenau, rzeżbę Waltera z Vogelweide w Dux. Wielokrotnie był nagradzany za swoje osiągnięcia m.in. dwoma złotymi medalami Fügera i nagrodą Gundela. W latach 1909 - 1912 otrzymał stypendium od cesarza Franciszka Józefa. W okresie 1915 - 18 projektował cmentarze w IV Okręgu Cmentarnym Tarnów. Był twórcą wszechstronnie utalentowanym, tworzył rzeźby drewniane i kamienne. Dzięki jego umiejętnościom powstała największa liczba rzeźb i płaskorzeźb oraz reliefów w okręgu tarnowskim. Po zakończeniu działań wojennych przeniósł się do Wiednia, gdzie zajął się projektowaniem pomników, statuetek i medalionów. 

 

VII OKRĘG CMENTARNY - Dąbrowa Tarnowska

Komendantami tego okręgu byli :

  • porucznik D. Josef Pruchnik od 2 lutego 1916 r., do 16 grudnia 1916 r. 
  • podporucznik Stanislaus Ziolowski od 16 grudnia 1916 do 14 czerwca 1917 r. 
  • porucznik Johann Watzal od 14 czerwca 1917 do 30 listopada 1917 r. Był on jednocześnie Kierownikiem Artystycznym i głównym projektantem większości cmentarzy w VII Okręgu.

 

VIII OKRĘG CMENTARNY - Brzesko - Robert Motka

Austriacki architekt, porucznik w stanie spoczynku. Początkowo został przydzielony do III Okręgu cmentarnego, gdzie w miesiąc po bitwie pod Gorlicami, w czerwcu 1915 roku przygotował projekt prowizorycznego cmentarza na Boczniowej Górze (obecnie cmentarna) przed uroczystościami Święta Zmarłych roku 1915. W styczniu 1916 roku został przeniesiony do Okręgu VIII brzeskiego, gdzie działał jako kierownik artystyczny i główny projektant do 26 kwietnia 1917 roku. Jest autorem wielu niezrealizowanych projektów takich jak: pomnik bitwy pod Gorlicami tzw. Siegesdenkmal - Ehrenhalle czy kaplicy memoratywnej na cześć przełamania obrony rosyjskiej na linii dolnego biegu Dunajca w maju 1915 roku, o nieznanej lokalizacji.

 

IX OKRĘG CMENTARNY - Bochnia - Franz Stark

Austriacki architekt, porucznik w stanie spoczynku. Kierownik artystyczny i główny projektant w Okręgu IX "Bochnia" do 1 stycznia 1918 roku. Projektant kaplicy na cmentarzu nr 310 w Leszczynie oraz kilku wersji krzyży nagrobnych z płaskowników. Większość zaprojektowanych cmentarzy zrealizował w uproszczonej formie, aby uzyskać rezerwy materiałowe na kilka reprezentacyjnych cmentarzy.

 

X OKRĘG CMENTARNY - Limanowa - Gustav Ludwig

Studiował w Brnie i w Nowym Jorku. Kierownik artystyczny X Okręgu Cmentarnego Limanowa. Autor rozległych założeń cmentarnych na wzgórzu Jabłoniec nad Limanową i cmentarza stylizowaną ludową kaplicą w Kamionce Małej - Orłówce. Był twórca wielu typów żeliwnych krzyży, wykorzystanych w większości okręgów cmentarnych. Ur.1876 Brno - Zm.1952 r Monachium

 

IX OKRĘG "ZACHODNI" - Kraków

Okręg ten nie miał przydzielonego kierownika artystycznego ale wiadomo, że wiele cmentarzy zaprojektował Hans Mayr.

 

Źródło : "Cmentarze I Wojny Światowej w Galicji Zachodniej" Oktawian Duda.

Polityka prywatności | Polityka Cookies | Mapa strony | Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

© 2024 - 2025 gkazelot.pl