IV Okręg cmentarny - Łużna

Okręg ten w całości znajduje się na obszarze Pogórza Ciężkowickiego, na terenach o największym nasileniu walk o przełamanie frontu rosyjskiego w dniach od 1 do 3 maja 1915 roku i obejmuje 27 cmentarzy o numeracji od 112 do 125 oraz od 131 do 143. Największy Okręg w całym obszarze działania Oddziału Grobów Wojennych, posiada osiemnaście cmentarzy które są samodzielnymi założeniami przestrzennymi, osiem założono przy istniejących cmentarzach miejscowych lub przydrożnych kapliczkach, a jeden o numerze 132 w Bobowej przy cmentarzu żydowskim. Dwa cmentarze zawierają wyłącznie mogiły żołnierzy rosyjskich (nr 119 i nr 122), jeden obiekt (nr 132) groby żołnierzy żydowskich, natomiast na pozostałych pochowano żołnierzy wszystkich trzech walczących armii. Na pozostałych cmentarzach w większości spoczywają żołnierze Pruskiego Korpusu Gwardii generała barona von Plettenberga, w tym głównie I Dywizji Grenardierów Gwardii, która została rozbita na wzgórzach Staszkówki przez pola minowe i ostrzał z rosyjskich karabinów maszynowych. Pierwszy kierownikiem artystycznym i głównym projektantem większości cmentarzy w tym Okręgu był Jan Ritter von Szczepkowski, w projektowaniu brali również udział: - sierżant Antoni Müller (twórca takich cmentarzy jak: nr 116 w Staszkówce, nr 125 w Zagórzanach, nr 136 w Zborowicach). - prof. Hermann Hosaeus z Berlina, rzeźbiarz, twórca pomnika centralnego na cmentarzu nr 118 w Staszkówce ku czci poległych tu żołnierzy Pruskiego Pułku Grenardierów Gwardii im. Królowej Elżbiety. - inż Hans Mayr, projektant cmentarza nr 124 w Mszance. Ze względu na kilkakrotne zmiany na stanowisku kierownika Okręgu, a także brak jednolitego kierownictwa artystycznego przez cały czas budowy oraz udział kilku działających projektantów, cmentarze tego Okręgu nie reprezentują jednolitego kierunku i stylu, każdy z nich ma swój inwidualny wyraz artystyczny. Powstały tutaj obiekty krańcowo różniące się od siebie, od monumentalnych poprzez typowo "pruskie", po skromne drewniane. Odmienne kierunki myślenia znajdziemy tu nawet w obrębie jednego cmentarza, czego przykładem jest cmentarz nr 123 Łuźna - Pustki, gdzie założenie artystyczne drewnianej kaplicy (spalonej z 29 na 30 czerwca 1985 roku) "nie przystaje" do założenia przestrzennego całego obiektu i innych elementów wystroju. Głównym budulcem cmentarzy był tu kamień i beton. Drewna stosowano mało (kaplica w Pustkach, niektóre krzyże centralne, kilka ogrodzeń, cmentarz w Rzepienniku Marciszewskim, małe detale wystroju). Kształt i założenia przestrzenne większości obiektów nie są skomplikowane. Niewątpliwie inspiracją dla twórców cmentarzy było urozmaicony krajobraz Pogórza Ciężkowickiego, jego łagodne wzniesienia oparte na północy o Pasmo Brzanki i Gilowej Góry a na południu o zalesiony wał Maślanej Góry.

Mapa IV Okręgu na pełnym ekranie

Źródła :

• "Cmentarze I Wojny Światowej" - Oktawian Duda. Warszawa 1995 [str.183]
• https://pl.wikipedia.org/wiki/Pog%C3%B3rze_Ci%C4%99%C5%BCkowickie dostęp [27.10.2025]
• https://de.wikipedia.org/wiki/Hermann_Hosaeus dostęp [20.02.2026]